"โครงการสัมมนา สร้างภูมิคุ้มกันในโลกที่เปลี่ยนแปลง ไม่ใช้ EF (Executive Functions) ไม่ได้แล้ว"

(12/3/68)

📎 ความรู้ที่ได้จากการเรียน

หัวข้อสัมมนา "โครงการสัมมนา สร้างภูมิคุ้มกันในโลกที่เปลี่ยนแปลง ไม่ใช้ EF (Executive Functions) ไม่ได้แล้ว"

EF ย่อมาจาก Executive Functions คือกระบวนการทำงานของสมองส่วนหน้า ซึ่งมีหน้าที่สำคัญในการวางแผน จัดระบบ ควบคุมพฤติกรรม ยืดหยุ่นทางความคิด และจดจ่ออยู่กับเป้าหมาย EF เป็นทักษะพื้นฐานของการ "ควบคุมตนเอง" ซึ่งมีความสำคัญกับการใช้ชีวิต การเรียนรู้ และการอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคม

ส่วนประกอบของทักษะ EF (มี 9 ด้านหลัก)

ด้าน	รายละเอียด
1. Working Memory	ความสามารถในการจำข้อมูลไว้ใช้งานชั่วคราว เช่น จำกติกาเกม
2. Inhibitory Control	การยับยั้งพฤติกรรมไม่เหมาะสม เช่น อยากเล่นแต่รู้ว่าต้องรอคิว
3. Emotional Control	การควบคุมอารมณ์ เช่น ไม่ร้องไห้เมื่อไม่ได้ของเล่น
4. Sustained Attention	ความสามารถในการตั้งใจจดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
5. Task Initiation	เริ่มทำงานโดยไม่ผัดวันประกันพรุ่ง
6. Planning and Organization	วางแผนและจัดลำดับการทำงาน
7. Self-Monitoring	ตรวจสอบพฤติกรรมของตัวเอง
8. Flexibility	การปรับตัวเมื่อเผชิญกับความเปลี่ยนแปลง
9. Goal-Directed Persistence	การพยายามทำตามเป้าหมายให้สำเร็จแม้เจออุปสรรค

ความสำคัญของ EF ในเด็กปฐมวัย
เด็กที่มี EF ดี จะ เรียนเก่งกว่า / มีมนุษยสัมพันธ์ดีกว่า / แก้ปัญหาได้ดีกว่า / ปรับตัวได้มากกว่า

- วัย 0-6 ปี เป็นช่วงที่สมองส่วนหน้าเติบโตเร็วที่สุด

- การพัฒนา EF ในวัยนี้เป็น หน้าต่างแห่งโอกาส (Window of Opportunity) ที่ดีที่สุด

- EF เป็นตัวกำหนดความสำเร็จระยะยาวมากกว่าความฉลาดทางเชาวน์ (IQ)

ประโยชน์ของ EF ต่อเด็กปฐมวัย

• ควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมตนเองได้

• รู้จักรอคอย อดทน ฟังคำสั่ง

• มีความรับผิดชอบในหน้าที่ตนเอง

• รู้จักวางแผนง่าย ๆ เช่น เก็บของให้เป็นที่

• แก้ปัญหาในชีวิตประจำวันอย่างสร้างสรรค์

• เป็นพื้นฐานของการเรียนในทุกวิชาในอนาคต

---

แนวทางในการพัฒนา EF ผ่านกิจกรรมในห้องเรียน

1. กิจกรรมเสริม Inhibitory Control (การยับยั้งพฤติกรรม)

- เกม “Simon Says” หรือ “ครูบอกให้ทำ”

- การฟังคำสั่งแล้วทำตาม เช่น “ยืนขึ้นเมื่อครูพูดว่า...”

2. กิจกรรมฝึก Working Memory (ความจำใช้งาน)

- เกม “จับคู่ภาพ”

- สั่งให้เด็กทำหลายขั้นตอน เช่น “ไปหยิบกระเป๋าแล้วนั่งที่โต๊ะ”

3. กิจกรรมฝึก Emotional Control

- เล่านิทานให้เด็กสะท้อนอารมณ์ตัวละคร

- มุมสงบ (Calm Corner) ให้เด็กได้จัดการอารมณ์ของตนเอง

4. กิจกรรมฝึก Planning & Organization

- ให้เด็กวางแผนวาดภาพตามลำดับ เช่น วาดบ้าน – วาดคน – วาดต้นไม้

- สร้างตารางกิจวัตรประจำวัน เช่น เช้า – เล่น – เก็บของ – ทานอาหาร

5. กิจกรรมฝึก Flexibility (ความคิดยืดหยุ่น)

- เปลี่ยนกติกาของเกมกลางคัน

- ให้เด็กแก้ปัญหาจากสถานการณ์สมมุติ เช่น ถ้าเพื่อนไม่มาเล่นด้วยจะทำอย่างไร

เทคนิคเสริมในการส่งเสริม EF

• ใช้ คำถามปลายเปิด เช่น ถ้าเธอทำแบบนี้จะเกิดอะไรขึ้นนะ

• กระตุ้นให้เด็ก คิดย้อนกลับ (Reflection) เช่น เมื่อกี้เราทำอะไรดี/ไม่ดีนะ

• สร้าง กิจวัตรประจำวัน ที่มีโครงสร้างชัดเจน

• ให้โอกาสเด็กได้ ตัดสินใจด้วยตนเอง

ตัวอย่างการวางแผนจัดกิจกรรมส่งเสริม EF

กิจกรรม เกม สะกดรอยหมี

- เป้าหมาย EF 

เสริมความจำใช้งาน / การวางแผน / การยับยั้งพฤติกรรม

- อุปกรณ์ 

รอยเท้าหมี (ทำจากกระดาษ) การ์ดกิจกรรม

- วิธีเล่น 

เด็กเดินตามรอยเท้าไปยังจุดต่าง ๆ ตามลำดับ และทำภารกิจที่ได้รับ

- ตัวอย่างภารกิจ 

กระโดด 3 ครั้ง / หยิบลูกบอลสีแดง / ร้องเพลง 1 บรรทัด

- สิ่งที่พัฒนา 

ความจำใช้งาน การวางแผน ความอดทน การควบคุมอารมณ์

📎 ทักษะที่ได้จากการเรียน

1. ทักษะการควบคุมตนเอง (Self-regulation Skills)

2. ทักษะการคิดอย่างมีระบบ (Organized Thinking)

3. ทักษะการจดจ่อและมีสมาธิ (Attention & Concentration)

4. ทักษะการจดจำเพื่อนำไปใช้ (Working Memory)

📎 การนำไปใช้ 

- แนวคิด EF เป็นรากฐานของ พฤติกรรมเชิงบวกและการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งครูสามารถบูรณาการเข้าในกิจกรรมประจำวัน เช่น การฟังคำสั่ง การเล่นเกม หรือการทำกิจกรรมกลุ่ม

- ใช้ร่วมกับแนวทางการจัดประสบการณ์แบบ พัฒนาทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา (Whole-child development)

- ประยุกต์ใช้ในหลักการ Play-based Learning โดยใช้กิจกรรมการเล่นเป็นฐานในการเสริม EF เช่น เกมจำลองสถานการณ์ การเล่นบทบาทสมมุติ

- ช่วยในการวางแผนกิจกรรมที่เน้น การเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) และ การเรียนรู้แบบมีเป้าหมาย (Goal-oriented Learning) ซึ่งสำคัญต่อการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าเรียนระดับประถมศึกษา

- ส่งเสริมทักษะชีวิต (Life Skills) และทักษะการอยู่ร่วมกัน (Social-Emotional Skills) ที่เป็นหัวใจสำคัญของการศึกษาปฐมวัยในศตวรรษที่ 21

📎 คำศัพท์ 5 คำ

1. สมองส่วนหน้า = Prefrontal Cortex

2. ความยืดหยุ่นทางความคิด = Cognitive Flexibility

3. การควบคุมตนเอง = Self-regulation

4. การคิดแบบมีเป้าหมาย = Goal-directed Thinking

5. หน้าต่างแห่งโอกาส = Window of Opportunity

📎 วิธีการสอน

1. ใช้โปรเจคเตอร์ พาวเวอร์พอยท์ และเนื้อหาในการบรรยาย

2. การทำกิจกรรมโดยใช้เทคนิค Brainstorm (ระดมความคิด) 

3. การสร้างกระบวนการกลุ่ม

📎 ข้อแนะนำที่คิดว่าควรปรับปรุง

ยังไม่มีค่ะ